Boekentijd: verhalen die blijven hangen

In deze Boekentijd-aflevering neemt Stevie je mee in twee verhalen die haar niet meer loslaten: Het meisje dat er niet mocht zijn en Het meisje met de vlechtjes van Wilma Geldof. Via de bijzondere ervaring van de kleurenleesclub ontdekt ze niet alleen een nieuwe manier van lezen, maar ook verhalen die laten zien dat geschiedenis vaak veel complexer is dan goed of fout. Over liefde, keuzes, stilzwijgen, verzet en de vraag hoeveel invloed het verleden heeft op wie we zijn. Een aflevering over boeken die je niet alleen laten lezen, maar vooral laten nadenken. 

Transcript

 Het is juni en tijd voor… boeken! 

En omdat het de een na laatste boekentijd van dit seizoen is… gaat deze aflevering over een boek, of eigenlijk 2, die me maar niet loslaten. 

Een tijdje terug deed ik mee met de kleurenleesclub, dat was echt een heel bijzondere en toffe ervaring. Voor wie het niet kent: Ik kwam met de kleurenleesclub in aanraking door instagram. Je kan je opgeven en wordt dan in een team ingedeeld. Dat team leest allemaal hetzelfde boek, en hier komt de naam kleurenleesclub vandaan, je schrijft ook in het boek wat je denkt, mooi vindt of andere notities. In de kleur die jij hebt gekozen. Boek uit? Dan stuur je ‘m door , via de post, naar de volgende in je team. Zo lees je niet alleen het verhaal, maar ook de gedachten van anderen. De laatste lezer stuurt het boek dan weer terug naar nummer 1 of degene van wie het boek is. 

Ik was lezer 2 uit mijn team en toen ik het boek ‘het meisje dat er niet mocht zijn’ uit de envelop haalde en opensloeg… besefte ik ineens hoe bijzonder deze vorm van samenlezen is. Iemand die ik niet ken heeft al haar gedachten en ideeën opgeschreven in dit boek en die mag ik lezen! Alsof je even in iemands hoofd mag kijken, best intiem. Hahaha. 

Ik deed mee met meerdere intenties: de kleurenleesclub uitproberen én om eens te ervaren hoe het is om IN een boek te schrijven. Ja. Dat hoor je goed…. Ik moest wel een enorme drempel over, maar eenmaal bezig… beleef je het verhaal heel anders dan wanneer je alleen leest. Heel bijzonder om dit te doen en wat mij betreft ook echt een dikke aanrader voor iedereen om eens te proberen! 

Door De kleurenleesclub kwam ik in aanraking met een verhaal wat ik al vaker voorbij had zien komen, van een schrijfster die ik nog niet kende. Het meisje dat er niet mocht zijn, van wilma geldof. En sinds ik dit gelezen heb, laat het me niet meer los. 

Wie ook maar een beetje iets weet van de Tweede Wereldoorlog zal hier al wat verbanden leggen… Dit boek volgt 2 bijzondere personages: Nora en Ditte. 

Het verhaal van Nora speelt zich af midden in de tweede wereldoorlog, waarbij ze helpt met verzetswerk. Nora is ondanks de oorlog toch echt een tiener die avontuur wil beleven, plezier wil maken en hoe tieners en jongvolwassenen van zichzelf al in het leven staan: vrijheid ervaren. Laat staan dat je een tiener in oorlogstijd bent, waarin er helemaal niks mogelijk is. Nora heeft een broer die bij het verzet zit en langzaamaan helpt ze hem soms met een klusje. 

Ditte is de dochter van Nora. Dat is al vrij snel duidelijk in het verhaal. Maar hoe het verder zit met haar biologische vader, haar achtergrond en waarom haar moeder zo zwijgt over haar verleden, dat weet ze niet. In deze lijn is Ditte 16 of 17 en dit speelt zich dan ook af in de jaren 60. Voor een opdracht op school gaat ze samen met een nieuwe klasgenoot, Rivka een joods meisje, op onderzoek uit naar haar en haar moeders verleden. Hier vindt ze zaken waar ze fel tegen is, niet weet wat ze er mee moet en OF zij er wel iets mee moet. Want zijn de keuzes van je ouder(s) bepalend voor wie jij bent? 

Ik wil geen stukken verklappen door te vertellen hoe het eindigt, wat ik wel wil is jou duidelijk maken waarom dit boek wat mij betreft door iedereen gelezen moet worden. Want In zowel de verhaallijn van Nora als die van Ditte komen enorm belangrijke vraagstukken voorbij ‘Hoever kan je de regels oprekken als je verliefd bent?’ ‘Zorgt liefde/verliefdheid ervoor dat je het gedrag van een ander goedpraat ook al weet je misschien beter?’ ‘Wat zijn de grenzen hierin?’Wanneer ben je echt fout?’ 

Maar naast die bijna filosofische vragen, nemen Ditte en Nora je ook mee in een perspectief van de Tweede Wereldoorlog waar ik in elk geval vrij weinig over gelezen heb. Over hoe een relatie langzaamaan groeit en ineens enorm fout kan zijn. Over hoe je als kind van een ouder die de oorlog heeft doorstaan met heel veel vragen kan zitten, waar je geen antwoord op krijgt. Over hoe jij je als tiener na de oorlog staande moet houden, ondanks alle meningen van anderen. En dat een jongvolwassene / tiener dit een heel aantal jaar na de oorlog nog steeds voelt. 

Zeker omdat dit een vlak raakt waar we, of ik eigenlijk, vooral maar 1 versie van leerde vroeger, is de opbouw in dit verhaal hoe iets ontstaat, de keuzes, het verzetswerk, de relaties, de complexiteit, de hardheid van de mens jaren erna, het stilzwijgen van een verleden terwijl het direct effect heeft op het heden, iets wat mij dus echt niet loslaat. Sterker nog, dit is zo’n boek dat wat mij betreft hoort in het rijtje ‘Beste geschiedenisverhalen om te laten zien dat er nooit maar 1 waarheid is’ Leer ze dat er altijd meerdere kanten zijn. Leer ze kritisch denken. 

De verhalen van Nora en Ditte waren overigens wel intens. Ik heb soms echt even het boek weggelegd om alles te laten bezinken. 

Tijdens de kleurenleesclub hoorde ik dat er nog 2 verhalen zijn van Wilma Geldof en dat 1 ervan een beetje overlap heeft met Het meisje dat er niet mocht zijn. 
 

Na een tussenboek, want dat heb ik dan even nodig om even iets luchtigers te lezen, besloot ik op een lange autoreis voor werk het luisterboek ‘Het meisje met de vlechtjes’ te luisteren. 

Dat verhaal speelt zich ook af in de tweede wereldoorlog en vertelt het verhaal van de jongste vrouwelijke verzetsstrijder van Nederland: Freddie Oversteegen. Nou was ik al helemaal weggeblazen door het meisje dat er niet mocht zijn, dit verhaal was ook echt bizar goed geschreven. En omdat het over personen gaat die daadwerkelijk hebben bestaan, zo werkt Freddie op een bepaald moment samen met Hannie Schaft, voelt het alsof je de geschiedenis aanraakt. Voor dit verhaal, wat Wilma overigens eerder schreef dan het meisje dat er niet mocht zijn, heeft ze veel gesprekken gehad met Freddie oversteeg zelf. Waaruit duidelijk bleek: Ze deed wat ze vond dat nodig was. Niet voor zichzelf, maar omdat ze zich niet wilde neerleggen bij de Duitse overheersing en de vervolging van Joden en andere minderheden. 

Deze perspectieven: die van een tiener in oorlogstijd die het verzet helpt, verliefd wordt en voor complexe keuzes staat, een tiener ná oorlogstijd die te maken heeft met een stilzwijgende ouder over het verleden, en de jongste verzetsstrijder die voor keuzes staat die wat haar betreft helemaal geen keuzes zijn omdat ze weigert weg te kijken van wat er gebeurt.

Wat deze boeken mij vooral hebben geleerd, is dat verhalen ons helpen om verder te kijken dan goed of fout. Achter keuzes zitten mensen. Achter geschiedenis zitten jongeren, ouders, verliefdheden, twijfels en stiltes.

En misschien is dat wel waarom ik er niet over uitgepraat raak. Omdat deze verhalen me eraan herinneren hoe belangrijk het is om vragen te blijven stellen. Om nieuwsgierig te blijven naar de ander. Om niet te zwijgen als iets moeilijk is.

Want hoe kunnen we elkaar begrijpen als niemand zijn verhaal durft te vertellen?